Słownik tenisa: gem, set, tie-break, krecz i inne pojęcia

Punktacja: od punktu do meczu

Punkt

Najmniejsza jednostka gry. Każdy punkt zaczyna się od serwisu i kończy, gdy jeden z zawodników nie odbije piłki prawidłowo. Punkty w gemie liczy się nietypowo: 0, 15, 30, 40, a czwarty wygrany punkt daje gema.

Gem

Część seta, w której serwuje cały czas ten sam zawodnik. Wygrywa go ten, kto pierwszy zdobędzie cztery punkty (15, 30, 40, gem) z przewagą co najmniej dwóch. Po każdym gemie serwis przechodzi na rywala. Gemy są podstawą zakładów na sumę gemów i handicap gemowy.

Równowaga i przewaga

Przy stanie 40:40 jest równowaga (ang. deuce). Zawodnik, który wygra następny punkt, ma przewagę. Jeśli wygra i kolejny, wygrywa gema, a jeśli go przegra, wraca równowaga. Gem może więc trwać dowolnie długo.

Set

Wygrywa go zawodnik, który pierwszy wygra sześć gemów z przewagą co najmniej dwóch, np. 6:3 albo 7:5. Przy stanie 6:6 o secie decyduje tie-break, a set kończy się wynikiem 7:6.

Tie-break

Skrócona rozgrywka, która rozstrzyga seta przy stanie 6:6. Wygrywa ten, kto pierwszy zdobędzie 7 punktów z przewagą co najmniej dwóch, więc tie-break może się skończyć 7:5, ale też 10:8. Pierwszy punkt serwuje zawodnik, na którego wypadała kolej, potem serwis zmienia się co dwa punkty, a zawodnicy zmieniają strony co sześć punktów. W secie i w sumie gemów tie-break liczy się jako jeden gem (7:6).

Tie-break kończy 16% setów w meczach mężczyzn i 10% w meczach kobiet, a na trawie u mężczyzn 22%. Więcej w artykule o tie-breaku.

Tie-break do 10 punktów

Dłuższa wersja tie-breaka (nazywana też super tie-breakiem). We wszystkich Wielkich Szlemach rozgrywa się ją w decydującym secie przy stanie 6:6. Wygrywa ten, kto pierwszy zdobędzie 10 punktów z przewagą dwóch, a w wyniku seta i w sumie gemów to nadal jeden gem (7:6). W deblu taki tie-break często zastępuje cały trzeci set.

Mecz do dwóch albo trzech wygranych setów

Mecz wygrywa ten, kto pierwszy wygra dwa sety (format do dwóch wygranych setów, ang. best of 3) albo trzy sety (do trzech wygranych setów, best of 5). Do trzech wygranych setów grają tylko mężczyźni w Wielkich Szlemach. Wszystkie inne mecze singlowe, także wszystkie mecze kobiet, rozgrywa się do dwóch wygranych setów.

Decydujący set

Ostatni możliwy set meczu: trzeci w meczu do dwóch wygranych setów, piąty w meczu do trzech. Trzeci set był w 34,5% meczów mężczyzn i 33,6% meczów kobiet. Zakład „zostanie rozegrany 3. set” opisujemy w artykule o pierwszym secie i wyniku w setach.

Set do zera

Set wygrany 6:0, w żargonie „bajgiel” (ang. bagel, od kształtu zera). Kończy się tak 5,6% setów w tenisie kobiet i 3,2% w tenisie mężczyzn.

Serwis i return

Serwis

Uderzenie, od którego zaczyna się każdy punkt, nazywane też podaniem. Zawodnik ma dwie próby: jeśli pierwszy serwis nie trafi w pole serwisowe, wykonuje drugi. Serwuje się na przemian z prawej i lewej strony, a cały gem serwuje ten sam zawodnik.

Return

Odbiór serwisu, czyli pierwsze uderzenie zawodnika, który nie serwuje. Zawodnik, który dobrze returnuje, częściej przełamuje rywali.

As

Serwis, którego rywal w ogóle nie dotknął rakietą, a który trafił w pole serwisowe. Punkt dla serwującego. W meczu ATP pada średnio 11,9 asa, w meczu WTA 5,4. Szczegóły w artykule o serwisie, asach i podwójnych błędach.

Podwójny błąd

Dwa nieudane serwisy z rzędu w jednym punkcie: punkt dostaje rywal. Kobiety popełniają średnio 7,3 podwójnego błędu na mecz, więcej niż serwują asów.

Utrzymanie podania

Wygranie własnego gema serwisowego. Mężczyźni utrzymują podanie w 76% gemów, kobiety w 63%. Im łatwiej utrzymać podanie, tym więcej tie-breaków i gemów w meczu.

Przełamanie

Wygranie gema serwisowego rywala (ang. break). Zawodnik, który przełamał rywala i utrzymuje swoje podanie, wygrywa seta. Przełamanie powrotne to odrobienie straty od razu w następnym gemie.

Break point

Punkt, po którego wygraniu zawodnik returnujący przełamie rywala, np. przy stanie 30:40 albo przy przewadze returnującego. Mężczyźni wykorzystują 41% break pointów, kobiety 46%.

Turnieje i rozgrywki

ATP i WTA

Główne cykle zawodowego tenisa: ATP dla mężczyzn, WTA dla kobiet. Turnieje mają różne rangi: od Wielkich Szlemów przez Masters 1000 (u kobiet WTA 1000) do turniejów 500 i 250. Im wyższa ranga, tym więcej punktów rankingowych i pieniędzy.

Wielki Szlem

Cztery najważniejsze turnieje roku: Australian Open (styczeń, kort twardy), Roland Garros (maj–czerwiec, ziemia), Wimbledon (czerwiec–lipiec, trawa) i US Open (sierpień–wrzesień, kort twardy). Mężczyźni grają tam do trzech wygranych setów.

Challenger i WTA 125

Turnieje o poziom niżej niż ATP i WTA. Grają w nich zawodnicy spoza czołówki, młodzi zawodnicy przed awansem i ci, którzy wracają po kontuzjach. Bukmacherzy wystawiają kursy także na te mecze. W naszej próbie Challengery to ponad dwie trzecie meczów mężczyzn.

ITF

Najniższy poziom zawodowego tenisa (ITF World Tennis Tour, dawniej Futures), poniżej Challengerów i WTA 125. Turniejów i meczów jest najwięcej, a informacji o zawodnikach najmniej.

Kwalifikacje, lucky loser i dzika karta

Kwalifikacje to minieliminacje przed turniejem: kilku najlepszych awansuje do głównej drabinki. Lucky loser to zawodnik, który przegrał w ostatniej rundzie kwalifikacji, ale wszedł do drabinki za kogoś, kto się wycofał. Dzika karta to miejsce w drabince przyznane przez organizatora poza rankingiem.

Drabinka i rozstawienie

Drabinka to plan turnieju: kto z kim gra w kolejnych rundach. Najwyżej notowani zawodnicy są rozstawieni, czyli rozmieszczeni tak, żeby nie trafili na siebie w pierwszych rundach.

Ranking ATP i WTA a ranking Elo

Oficjalny ranking liczy punkty zdobyte w turniejach w ostatnich 52 tygodniach, więc zależy też od tego, ile kto gra. Ranking Elo liczy siłę zawodnika z wyników meczów i siły rywali, niezależnie od rangi turnieju. Nasz ranking tenisistów to ranking Elo, także w wersji z uwzględnieniem nawierzchni.

Nawierzchnie

Kort ziemny

Nazywany też mączką: wolna nawierzchnia z wysokim odbiciem piłki. Łatwiej tu przełamać podanie, a tie-breaków jest najmniej.

Kort twardy

Nawierzchnia akrylowa na betonie albo asfalcie, o średniej szybkości, na której gra się najwięcej turniejów, w tym Australian Open i US Open.

Hala

Kort twardy pod dachem: bez wiatru i słońca, zwykle szybszy od otwartych kortów.

Trawa

Najszybsza nawierzchnia z najniższym odbiciem. Sezon trwa tylko kilka tygodni w czerwcu i lipcu. Serwis daje tu największą przewagę. Porównanie wszystkich nawierzchni w liczbach: nawierzchnia w tenisie.

Przerwy i nieukończone mecze

Krecz

Wycofanie zawodnika w trakcie meczu, najczęściej z powodu kontuzji albo choroby (w wynikach „ret.”, od ang. retired). Mecz wygrywa rywal, a zakład na zwycięzcę meczu kończy się u polskich bukmacherów zwrotem stawki. Krecz kończy 3,3% meczów. Szczegóły w artykule o kreczu i walkowerze.

Walkower

Zawodnik nie wychodzi na kort, więc mecz się nie zaczyna, a rywal przechodzi do następnej rundy (w wynikach „w/o”). Zakłady na taki mecz są anulowane. Walkower zdarza się w 0,6% meczów.

Przerwa medyczna

Przerwa na pomoc fizjoterapeuty w trakcie meczu (ang. medical time-out). Zwykle trwa kilka minut. Często zapowiada krecz albo wyraźnie zmienia kursy na żywo.

Przełożony i przerwany mecz

Mecz, który nie zaczął się o czasie albo został przerwany, np. przez deszcz lub zmrok, i dokończony później. Każdy bukmacher ma inny limit czasu, w którym mecz musi się odbyć, żeby zakład był ważny. Tabelę limitów zebraliśmy w porównaniu regulaminów bukmacherów.

Zakłady na tenisa

Zwycięzca meczu

Najprostszy zakład: kto wygra mecz. W tenisie nie ma remisu, więc są tylko dwa wyniki. Faworyt wygrywa 68,8% meczów, a jak często przy danym kursie, pokazujemy w artykule faworyt w tenisie.

Zwycięzca 1. seta

Zakład na to, kto wygra pierwszego seta. Zwycięzca pierwszego seta wygrywa mecz w 82% przypadków w meczach do dwóch wygranych setów.

Wynik w setach

Zakład na dokładny wynik meczu w setach: 2:0, 2:1, 1:2 albo 0:2, a w meczach do trzech wygranych setów 3:0, 3:1, 3:2 i odwrotnie.

Handicap setowy

Wirtualna przewaga setów. Faworyt −1,5 seta wygrywa zakład tylko przy wyniku 2:0, a outsider +1,5 wygrywa, jeśli zdobędzie choć jednego seta.

Suma gemów

Zakład over/under na liczbę wszystkich gemów w meczu, np. powyżej 22,5. W meczu mężczyzn do dwóch wygranych setów pada średnio 22,7 gema, w meczu kobiet 21,7.

Handicap gemowy

Wirtualna przewaga gemów. Faworyt −4,5 gema wygrywa zakład, jeśli zdobędzie co najmniej o pięć gemów więcej niż rywal. Outsider +4,5 wygrywa przy każdej mniejszej różnicy, nawet gdy przegra mecz.

Gemy zawodnika

Over/under gemów tylko jednego zawodnika, bez względu na to, ile gemów zdobędzie rywal.

Tie-break w meczu

Zakład na to, czy choć jeden set skończy się tie-breakiem. Przynajmniej jeden tie-break był w 32% meczów mężczyzn i 22% meczów kobiet.

Linia połówkowa i linia cała

Linia połówkowa (np. 22,5) zawsze rozstrzyga zakład. Przy linii całej (np. 23,0) dokładne trafienie w linię kończy się zwrotem stawki, u polskiego bukmachera pomniejszonej o podatek 12%. Ten sam mechanizm opisujemy przy over/under.

Wszystkie rynki i najważniejsze liczby w jednym miejscu: zakłady na tenisa w liczbach.

FAQ

Co to jest tie-break w tenisie?

Tie-break to skrócona rozgrywka, która rozstrzyga seta przy stanie 6:6. Wygrywa zawodnik, który pierwszy zdobędzie 7 punktów z przewagą dwóch, a set kończy się wynikiem 7:6. W decydującym secie Wielkich Szlemów gra się tie-break do 10 punktów.

Co to jest gem w tenisie?

Gem to część seta, w której serwuje jeden zawodnik. Wygrywa go ten, kto pierwszy zdobędzie cztery punkty (15, 30, 40, gem) z przewagą dwóch. Set wygrywa ten, kto pierwszy wygra sześć gemów z przewagą dwóch.

Co to jest przełamanie i break point?

Przełamanie to wygranie gema serwisowego rywala. Break point to punkt, po którego wygraniu returnujący przełamie serwującego, np. przy stanie 30:40. Mężczyźni wykorzystują 41% break pointów, kobiety 46%.

Co oznacza krecz w tenisie?

Krecz to wycofanie zawodnika w trakcie meczu, zwykle z powodu kontuzji. Mecz wygrywa rywal, a zakład na zwycięzcę meczu u polskich bukmacherów kończy się zwrotem stawki. Krecz kończy około 3,3% meczów.

Ile setów gra się w tenisie?

Prawie wszystkie mecze singlowe rozgrywa się do dwóch wygranych setów. Do trzech wygranych setów grają tylko mężczyźni w Wielkich Szlemach. Kobiety we wszystkich turniejach grają do dwóch wygranych setów.

Co to jest Challenger w tenisie?

Challenger to cykl turniejów mężczyzn o poziom niżej niż ATP. Grają w nim zawodnicy spoza czołówki, młodzi przed awansem i wracający po kontuzjach. U kobiet podobną rolę pełni WTA 125.